Tin tức

Blog Image

TỬ TẾ VÀ KIÊN QUYẾT- MỘT THÁCH THỨC ĐỐI VỚI CHA MẸ

Ngày nay có nhiều cha mẹ nghi ngờ về cách giáo dục của mình, hoặc nếu nghĩ là mình đang làm đúng thì rất hoang mang về phản ứng kỳ lạ của con cái. May ra chúng còn tin cậy và vâng phục cha mẹ ở tuổi cấp một. Bắt đầu từ 11, 12 tuổi, chúng thường cãi lý, nói dối và con trai thì mê chơi, trốn học. Cha mẹ vì bận công ăn việc làm không có thì giờ chăm sóc con thì đã đành, mà ngay cả những gia đình chăm sóc con rất kỹ, cũng có hiện tượng cha mẹ nói bao nhiêu trẻ cũng tỉnh bơ, tiếp tục nghịch bướng.
   Chúng ta hãy cùng phân tích những nguyên do của tình trạng trên: về phía cha mẹ, về phía con cái; và thử đề nghị một đường lối giáo dục thích hợp trong thời đại hôm nay:
I. BỐI CẢNH CỦA TÌNH TRẠNG TRẺ HƯ
Nhiều cha mẹ gặp khó khăn có thể đã sử dụng những đường lối giáo dục rất khác nhau. Một số người đã chọn cho mình một thái độ nghiêm khắc. Họ tin rằng:  “Yêu con cho roi cho vọt; ghét chon cho ngọt cho bùi”      Và    “Cá không ăn muối cá ươn, con cãi cha mẹ trăm đường con hư”.
   Họ đưa ra những luật lệ rất rõ ràng, bất kể con mình cảm thấy thế nào, họ theo dõi, kiểm soát chặt chẽ hành vi của con và khi chúng không tuân theo qui ước thì bị trừng phạt thẳng tay. Phải công nhận hình phạt có hiệu quả tức thì: ngăn chặn được sai trái lúc đó và có thể kéo dài một thời gian. Nhưng cách cư xử đó về lâu về dài mang hậu quả tiêu cực. Đứa con thường cảm thấy bị đối xử một cách bất công, cha mẹ không hiểu được mình. Nó có thể chống đối, hung hăng, hoặc dấu giếm, chỉ tuân phục bên ngoài, hoặc nó tủi thân, nghĩ mình là một đứa xấu xa mới phạm lỗi như vậy.
   Một số cha mẹ khác có thái độ ngược lại: họ thả lỏng con để con tự do muốn làm gì thì làm, không có luật lệ gì cả. Có thể họ quá bận rộn. Có thể họ quá bận, không có thời giờ dạy dỗ con, hoặc họ nghĩ rằng sau này chúng nó sẽ lựa chọn lề lối sống, bây giờ chúng chỉ cần được yêu thương, nuông chiều, được sướng lâu chừng nào hay chừng ấy. Hậu quả là những đứa con này luôn ỷ lại, tránh né trách nhiệm, lớn lên với ý nghĩ rằng cuộc đời phải cung cấp cho nó tất cả. Chúng đòi hỏi không ngừng. Bao nhiêu cũng không vừa với lòng ham muốn vô hạn của chúng.
   Cha mẹ nhiều lúc do dự giữa hai cách làm trên: Nghiêm khắc hoặc thả lỏng, có khi chuyển từ thái độ này sang thái độ khác. Khi thì thấy mình quá độc tài, khi thì quá bất lực. Sự chuyển hệ rất khó đối với cha mẹ, còn con thì cho đó là không nghiêm túc. Chuyển từ dễ dãi sang nghiêm khắc, con chịu không nổi, nó phản đối chống cự và kiên trì xem chế độ mới sẽ kéo dài bao lâu.
Từ nghiêm khắc sang dễ dãi, nó thấy cha mẹ cấm cản mấy cũng không được nên chịu thua, bỏ cuộc và nó tận hưởng tự do xả láng.
Đối lập với hai thái độ nghiêm khắc và thả lỏng là thái độ tử tế và kiên quyết. Đó là một đòi hỏi để thích nghi với nhu cầu của trẻ hiện nay, chúng ta sẽ thấy trong phần sau đây.
II. CÁCH XỬ SỰ PHÙ HỢP VỚI HOÀN CẢNH MỚI
    Đã có nhiều nghiên cứu về lý do tại sao trẻ con ngày nay khó dạy bảo hơn cách đây 30 năm. Chúng ta đã nghe nhiều về ảnh hưởng của truyền thông đại chúng, của gia đình, nhà trường và xã hội: không nêu gương tốt cho các em. Còn một lý do sâu xa hơn mà chúng ta cần nhận thức rõ ảnh hưởng trên mọi lứa tuổi và trên mọi tầng lớp xã hội, đó là phong trào nhân quyền, nhìn nhận con người bình đẳng, tự do, với một phẩm giá đòi hỏi được tôn trọng. Điều này là một thay đổi tích cực ở thế kỷ 20. Không còn ai muốn chấp nhận một vai trò thấp kém, phải răm rắp tuân phục người khác. Không ai có thể dựa trên địa vị xã hội và ưu thế các nhân của mình mà ép buộc người khác phải sống theo ý mình, nếu không được sự ưng thuận của họ. Lớn lên trong bầu không khí đó, trẻ con cũng muốn bị nhìn nhận như một nhân cách biệt lập đang từ từ khám phá ra sự hiện hữu của mình trên cõi đời. Từ lúc 3 tuổi, trẻ đã bắt đầu có những ý muốn độc lập, khác với ý muốn của cha mẹ, và hay thích làm theo ý mình. Cha mẹ hiểu được sự chớm nở của một nhân cách độc đáo đó, sẽ biết thông cảm và hiểu đúng con mình. Các bậc cha mẹ thành công là những người thường trò chuyện với con, trao đổi về những điều nó thích, những điều mình thích và cách dung hòa đôi bên. Càng khôn lớn, trẻ càng đòi hỏi có tiếng nói trong những quyết định liên quan đến mình. Trẻ sẵn sàng tuân theo một quy luật mà nó dự phần vào sự quyết định. Chúng ta hãy xem 3 cách cư xử trước một vấn đề, do 3 thái đội khác nhau, vấn đề là:
- Cha mẹ nghiêm khắc: đúng 7 giờ phải có mặt ở nhà, nếu không sẽ bị phạt.
- Cha mẹ dễ dãi: Muốn về giờ nào cũng được.
- Cha mẹ tử tế và kiên quyết: bàn bạc với con nên về lúc nào, trao đổi qua lại, hiểu ý nhau và cùng lấy quyết định.
  Trẻ sẽ tự giác tuân theo giờ đã thỏa thuận đó. Thái độ tử tế và kiên quyết dựa trên 2 tiền đề sau đây:  Thứ nhất: Mục đích đầu tiên của trẻ là được gia đình thương yêu. Thứ 2:  Dù còn bé, trẻ muốn được nể trọng và đối xử như người lớn.
Vì thế thái độ đó đòi hỏi 2 động tác thiết yếu đó là: Nên bàn bạc với con những điều có liên quan tới nó, trước khi lấy quyết định; Trong lúc la rầy, dạy dỗ con khi nó phạm lỗi, làm sao cho nó cảm nghiệm được tình thương của mình.
Ví dụ cho thấy 2 điểm trên đều thiếu: Trường hợp con về trễ, để cha mẹ phải chờ đợi.
- Cha mẹ nghiêm khắc nóng tính sẽ la: Tại sao mày về giờ này? Và tiếp theo là loạt nghi ngờ buộc tội: Đừng có láo! Đừng có chối! Mày là đứa con hay cãi cha cãi mẹ! Từ rày về sau đừng hòng đi chơi nữa!
- Đứa con chịu đựng nhưng ấm ức, khổ tâm; còn cha mẹ thì cũng không vui gì.
Nếu ta hỏi người cha:    Tại sao ông rầy la con như vậy?
- Ông ta sẽ trả lời: Tại tôi sợ nó ham chơi, bỏ học.
- Sao ông sợ nó ham chơi bỏ học?
- Vì tôi không muốn nó khổ cả đời.
- Sao ông không muốn nó phải khổ cả đời?
- Vì tôi thương nó.
- Ông thương  nó. Thế nó có cảm thấy tình thương của ông qua cách ông la rầy đó không?   Chắc hẳn là không, vì ông bực tức quá, phải mắng nhiếc cho đỡ tức, cho hả giận. Ở đây thương yêu vắng bóng.
 
Nguồn: Những điều mẹ sẽ dạy con, TS. Tô Thị Ánh, NXB Trẻ, 1996